Misc.
Dictionary def.
🥶🥴😵
+0.1 – kṣānti (sanskrit)
(H2) kṣānti [p= 326,3] [L=59113] f.
patient waiting for anything Vop.
xxiii , 3
[L=59114] patience , forbearance , endurance ,
indulgence Mn.
v , 107 MBh.
R. &c
[L=59115] the state of saintly abstraction DivyA7v.
vi , xii , xviii
[L=59116] (in music) "N."
of a śruti
[L=59117] "N."
of a river VP.
+0.2 – Khanti
Khanti & Khantī f.
[Sk.
kṣānti] patience, forbearance, forgiveness.
Def.
at Dhs 1341: khantī khamanatā adhivāsanatā acaṇḍikkaŋ anasuropo
attamanatā cittassa Most frequent combinations: with mettā (love (see below);
--titikkhā (forbearance): khantī paramaŋ tapo titikkhā nibbānaŋ
paramaŋ vadanti Buddhā Dh 184=D ii.49=Vism 295; khantiyā bhiyyo na vijjati,
S i.226; cp.
DhA iii.237: titikkhā
--sankhātā khantī;
--avihiŋsā (tolerance): kh˚, avihiŋsā,
mettatā anudayatā, S v.169;
--akodhana (forbearing, gentle VvA 71;
--soraccaŋ (docility, tractableness) D iii.213 A i.94; also with maddava (gentleness) and s.
as quality of a well
--bred horse A iii.248, cp.
A ii.113 and khantā
--sovaccassatā (kind speech) Sn 266 (cp.
KhA 148).
See also cpds.
--Khantī is one of the ten paramitās J i.22 23: cp.
A iii.254, 255.
--In other connections: khantiyā upasamena upeta S i.30; ativissuto
Sdhp 473 anulomikāya kh˚iyā samannāgata (being of gentle and forbearing disposition) A iii.437,
441; Ps ii.236 sq. Vbh 340. See also A iii.372; Sn 189,
292, 897, 944. <-> In scholastic language frequent in combination diṭṭhi khanti ruci,
in def.
of idha (Vbh 245), tattha (Nd2) diṭṭhi (Nd2),
cp.
Nd2 151 and Vbh 325 sq.
--akkhanti intolerance Vin iv.241 (=kopa); Vbh 360 (in def as opp.
of khanti Dhs 1341. q.
v.
above), 378.
--bala (nt.) the force of forbearance; (adj.) one whose strength is patience: .
.
.
aduṭṭho yo titikkhati khantībalaŋ balānīkaŋ tam ahaŋ brūmi brāhmaṇaŋ Dh 399=Sn 623;
--DhA iv.164; Ps ii.171, 176
--mettā forbearing love, in phrase kh˚
--mettânuddayasampanna (adj.) one whose character is compassion and loving forbearance J i.151,
262; PvA 66 (+yuttakāra) VvA 71 (in expln of akodhana);
--suñña (nt.) the void of khanti Ps ii.183;
--soracca (nt.) gentleness and forbearance S i.100,
222; A ii.68; J iii.487; DhA i.56 ˚e niviṭṭha
"established in forbearance and meekness
" A iii.46=D iii.61.
+0.3 – Khama (adj.) [fr. Kṣam]
Khama (adj.) [fr.
kṣam] (a) patient, forgiving.
(b) enduring, bearing, hardened to (frost & heat,
e.
g.), fit for.
--(a) kh.
belongs to the lovable attributes of a bhikkhu (kh.
rūpānaŋ, saddānaŋ, etc.; indulgent as regards sights,
sounds, etc.) A iii.113=138; the same applied to the king's
horse A iii.282. Khamā paṭipadā the way of gentleness (and opp.
akkhamā), viz.
akkosantaŋ na paccakosati "not to shout back at him who shouts at you
" A ii.152 sq.; cp.
Nett 77; classified under the four paṭipadā at D iii.229. In combn.
w vacana of meek, gentle speech, in vattā vacana˚ a speaker of good & meek words S ;i.63; ii.282; Miln 380 cp.
suvaco khamo A v.24 sq., forgiving: Miln 207.<-> (b) khamo sītassa uṇhassa,
etc., enduring frost & heat A ;iii.389=v.132; addhāna˚ padhāna˚ (fit for) A iii.30 ranga˚,
anuyoga˚, vimajjana˚ M i.385.
--akkhama (adj.) impatient, intolerant,
in combn dubbaca dovacassa karaṇehi dhammehi samannāgata S ii.204 sq. A ii.147 sq. With ref.
to rūpa, saddā, etc. (see also above),
of an elephant A iii.156 sq.
--D iii.229; Sdhp 95.
+0.4 – Khamati (verb)
Khamati [Dhtp 218: sahane, cp.
Sk.
kṣamate, perhaps to Lat.
humus, cp.
Sk.
kṣāh, kṣāman soil; Gr.
xqw/n xamai] 1. to be patient, to endure,
to forgive (acc.
of object and gen. of person): n' âhaŋ bhayā khamāmi Vepacittino
(not do I forgive V. out of fear) S i.221 222; aparādhaŋ kh.
to forgive a fault J iii.394. khamatha forgive DhA ii.254; khamatha me pardon me Miln 13; DhA i.40.
2. (impers.) to be fit, to seem good; esp. in phrase yathā te khameyya "as may seem good to you; if you please" D i.60, 108; M i.487 sabbaŋ me na khamati "I do not approve of" M i.497 sq.; na khamati "it is not right" D ii.67.
3. to be fit for, to indulge in, to approve of, in nijjhānaŋ khamanti M i.133, 480; cp. diṭṭhi
--nijjhāna
--kkhanti M i.480 & A ;i.189.
--ppr.
med.
khamamāna Vin i.281 (uppaḍḍhakāsinaŋ kh˚) fit for,
allowing of, worth, cp Bdhgh.
note Vin Texts i.195.
--grd.
khamanīya to be allayed, becoming better (of a disease) Vin i.204 D ii.99.
--caus.
khamāpeti to pacify, to ask one's pardon,
to apologize (to=acc.) J i.267; PvA 123,
195 DhA i.38, 39; ii.75, 254.
--to ask permission or leave (i.
e.
to say good
--bye) DhA i.14.
+0.5 – kṣam (sanskrit)
Sanskrit search for kṣam:
(H1) kṣam 1 [p= 326,2] [L=59030]
cl.1 A1. kṣámate ("ep."
also P. °ti ; Ved.
cl.2 P. kṣamiti Pa1n2. 7-2 , 34 ; cl.4 P. kṣāmyati [
"cf."
"Impv."
A1. 3. sg.
kṣamyatām BhP.
vi , 3 , 30] Pa1n2. 7-3 , 74 ; perf.
cakṣame MBh.
&c , 3. "pl."
°mire S3Br.
; 1. "du."
cakṣaṇvahe & 1. "pl."
°ṇmahe Pa1n2. 8-2 , 65 "Sch."
; "fut."
2nd kṣaṃsyate , °ti , kṣamiṣyati ; "aor."
2. sg.
akṣaṃsthās Bhat2t2. ; "inf."
kṣantum MBh.
&c ) , to be patient or composed , suppress anger ,
keep quiet RV.
x , 104 , 6 MBh.
R. &c ;
to submit to ("dat.") S3Br.
iii ;
iv ;
to bear patiently , endure , put up with (
"acc.") , suffer MBh.
R. Ragh.
;
to pardon , forgive anything ("acc.") to (
"gen."
or "dat.") MBh.
R. &c ("e.g."
kṣamasva me tad , forgive me that Ragh.
xiv , 58) ;
to allow , permit , suffer Sa1h.
( Kuval.
) ;
(with "Pot.") Das3. ;
to bear any one , be indulgent to MBh.
iii , 13051 R. iv , 27 , 22 VarBr2S.
Pan5cat.
("Pass.") Hit.
;
to resist Pa1n2. 1-3 , 33 "Sch."
;
to be able to do anything ("inf.") S3is3. i ,
38 and ix , 65 ;
to seem good DivyA7v.
iv : "Caus."
P. A1. kṣamayati , kṣāmayate , to ask any one (
"acc.") pardon for anything ("acc.") MBh.
Bhag.
Pan5cat.
;
(perf.
kṣamayām āsa) to suffer or bear patiently R. v ,
49 , 11 (
"cf."
kṣamāpaya) ; (["cf."
"Goth."
hramja (?) "Angl.Sax."
hremman , " to hinder , disquiet."])
(H2) kṣám 2 [L=59035] f.
("nom."
kṣā́s "acc."
kṣā́m "instr."
kṣamā́ once jmā́ [ RV.
vi , 52 , 15] "dat."
kṣe [?
RV.
iv , 3 , 6] , "gen."
"abl."
gmás , jmás , once kṣmás [ RV.
i , 100 , 15] , "loc."
kṣámi ; "du."
"nom."
kṣā́mā [ RV.
ii , 39 , 7 ; x , 12 , 1 ; "cf."
dyā́va-kṣā́mā] ; "pl."
"nom."
kṣāmas [ RV.
viii , 70 , 4 ; kṣā́mīs fr.
°mi SV.
] , kṣā́s [ RV.
iv , 28 , 5] "acc."
kṣā́s [ RV.
x , 2 , 6] "loc."
kṣā́su RV.
i , 127 , 10 and v , 64 , 2) the ground ,
earth ,"
ÏθÏν" RV.
AV.
VS. S3Br.
vi
[L=59036] (["cf."
kṣmā ; "cf."
also "Gk."
"Ïαμαί" , "ÏθαμαλÏÏ" ;"
Lat."
humus , homo.])
❧
+1 – Link between samādhi and khanti 🌄🐘🛡️🏹
AN 5.113 is the only sutta entitled ‘sammā samādhi’
AN 5.139 expands on the war elephant theme of AN 5.113 in detail
MA 198🔗 seems to link the same war elephant with khanti during 4 jhanas,
rather than anenja (imperturbability).
AN 5.203 thoroughbred horse.
MN 125 the parallel to MA 198, links the imperturbability of the war elephant to j4🌕 āneñja⚡ and 3 higher knowledges,
rather than all 4 jhanas.
Thera-gāthā 15.2 (not khanti ref) naga (elephant and jhana meditator) always in samadhi,
all postures
2 – Khanti sutta refs
+3 – 1.1 dukkhe ñāṇaṃ
all
khantabbaṃ (1) khantiyā (44)
khantā (11) khantiyāti (2)
khantānaṃ (1) khantiyāyeva (1)
khanti (8) khantirasmāka (1)
khantiṃ (35) khantivaṇṇajātakaṃ (1)
khantiñāṇaṃ (2) khantivādānaṃ (2)
khantiñāṇaniddeso (1) khantivādī (1)
khantiñca (3) khantivādo (1)
khantiñcāpi (2) khantisaccamadhiṭṭhānaṃ (1)
khantithirasāradaṇḍaṃ (1) khantisuññaṃ (2)
khantidīpano (1) khantisoraccaṃ (2)
khantipāramiṃ (1) khantisoraccassa (1)
khantipāramitaṃ (1) khantisoraccādhippāyā (1)
khantibalaṃ (3) khantisoracce (4)
khantibalasamāhitā (1) khantī (6)
khantibalā (1) khantībalaṃ (3)
khantimakubbamāno (3) khantībalo (1)
khantimakubbamānoti (2) khantīvaro (1)
khantimā (1) khantīvādījātakaṃ (1)
khantimettānuddayasampannena (1) khantīsoraccassa (1)
khantiyaṃ (1) khantyā (6)
DN
+3.1 – DN 16 endurance/acceptance
all
+§1.1 – DN 16
| Evaṃ vutte, doṇo brāhmaṇo te saṅghe gaṇe etadavoca: | Then Doṇa the brahmin said to those various groups: | |
| “Suṇantu bhonto mama ekavācaṃ, | “Hear, sirs, a single word from me. | |
| Amhāka buddho ahu khantivādo; | Our Buddha’s teaching was acceptance. | |
| Na hi sādhu yaṃ uttamapuggalassa, | It would not be good to fight over | |
| Sarīrabhāge siyā sampahāro. | a share of the supreme person’s relics. | |
| Sabbeva bhonto sahitā samaggā, | Let us make eight portions, good sirs, | |
| Sammodamānā karomaṭṭhabhāge; | rejoicing in unity and harmony. | |
| Vitthārikā hontu disāsu thūpā, | Let there be monuments far and wide, | |
| Bahū janā cakkhumato pasannā”ti. | so many folk may gain faith in the Seer!” | |
+3.2 – DN 19
all
+§2.1 – DN 19
DN 2, 6. mahāgovindasuttaṃ, cha khattiyāamantanā DN 19.12,
para.
4 ⇒
| “Sace jahatha kāmāni, | “If you all give up sensual pleasures, | |
| yattha satto puthujjano; | to which ordinary people are attached, | |
| Ārambhavho daḷhā hotha, | exert yourselves, being strong, | |
| khantībalasamāhitā. | and possessing the power of patience. |
+3.3 – DN 26 patienc and gentleness
all
+§3.1 – DN 26
DN 3, 3. cakkavattisuttaṃ, cakkavattiariyavattaṃ DN 26.0,
para.
1 ⇒
| Ye ca te, tāta, vijite samaṇabrāhmaṇā madappamādā paṭiviratā khantisoracce niviṭṭhā ekamattānaṃ damenti, ekamattānaṃ samenti, ekamattānaṃ parinibbāpenti, te kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripuccheyyāsi pariggaṇheyyāsi: | And there are ascetics and brahmins in the realm who avoid intoxication and negligence, are settled in patience and gentleness, and who tame, calm, and extinguish themselves. From time to time you should go up to them and ask: | |
MN
+3.4 – MN 86 acceptance
all
+§4.1 – MN 86
MN 2, 4. rājavaggo, 6. aṅgulimālasuttaṃ MN 86.1,
para.
44 ⇒
| Disā hi me khantivādānaṃ, | May even my enemies hear Dhamma at the right time, | |
| avirodhappasaṃsīnaṃ; | from those who speak on acceptance, | |
| Suṇantu dhammaṃ kālena, | praising acquiescence; | |
| tañca anuvidhīyantu. | and may they follow that path! |
+3.5 – MN 98 power of patience
all
+§5.1 – MN 98
MN 2, 5. brāhmaṇavaggo, 8. vāseṭṭhasuttaṃ MN 98.1,
para.
70 ⇒
| Akkosaṃ vadhabandhañca, | Abuse, murder, abduction: | |
| aduṭṭho yo titikkhati; | they endure these without anger. | |
| Khantībalaṃ balānīkaṃ, | Patience is their powerful army: | |
| tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ. | that’s who I call a brahmin. |
+3.6 – SN 1.39 acceptance and peace
all
+§6.1 – SN 1.39
SN 1, 1. devatāsaṃyuttaṃ, 4. satullapakāyikavaggo,
9. paṭhamapajjunnadhītusuttaṃ SN 1.39,
para.
8 ⇒
| Ye ca kho ariye dhamme, | There are those who have found acceptance and peace | |
| Khantiyā upasamena upetā; | in the noble teaching. | |
| Pahāya mānusaṃ dehaṃ, | After giving up this human body, | |
| Devakāyaṃ paripūressantī”ti. | they swell the hosts of gods.” |
+3.7 – SN 3.24 patient and gentle
all
+§7.1 – SN 3.24
SN 1, 3. kosalasaṃyuttaṃ, 3. tatiyavaggo,
4. issattasuttaṃ SN 3.24, para.
6 ⇒
| Tatheva khantisoraccaṃ, | Just so, whoever is settled | |
| dhammā yasmiṃ patiṭṭhitā; | in the qualities of patience and gentleness, | |
| Ariyavuttiṃ medhāviṃ, | a clever person with noble conduct, | |
| hīnajaccampi pūjaye. | should be venerated even if they’re low born. |
+3.8 – SN 10.12 generous and patient
all
+§8.1 – SN 10.12
SN 1, 10. yakkhasaṃyuttaṃ, 12. āḷavakasuttaṃ SN 10.12,
para.
21 ⇒
| Iṅgha aññepi pucchassu, | Go ahead, ask others as well, | |
| puthū samaṇabrāhmaṇe; | there are many ascetics and brahmins. | |
| Yadi saccā dhammā cāgā, | See whether anything better is found | |
| khantyā bhiyyodha vijjatī”ti. | than truth, self-control, generosity, and patience.” |
+3.9 – SN 11.4 patience, be patient
all
+§9.1 – SN 11.4
SN 1, 11. sakkasaṃyuttaṃ, 1. paṭhamavaggo,
4. vepacittisuttaṃ SN 11.4, para.
14 ⇒
| ‘Kāmaṃ maññatu vā mā vā, | ‘Let him think this if he wishes, or not— | |
| bhayā myāyaṃ titikkhati; | “He puts up with me out of fear.” | |
| Sadatthaparamā atthā, | Of goals culminating in one’s own good, | |
| khantyā bhiyyo na vijjati. | none better than patience is found. | |
| Yo have balavā santo, | When a strong person | |
| dubbalassa titikkhati; | puts up with a weakling, | |
| Tamāhu paramaṃ khantiṃ, | they call that the ultimate patience, | |
| niccaṃ khamati dubbalo. | for a weakling must always be patient. | |
| So hi nāma, bhikkhave, sakko devānamindo sakaṃ puññaphalaṃ upajīvamāno devānaṃ tāvatiṃsānaṃ issariyādhipaccaṃ rajjaṃ kārento khantisoraccassa vaṇṇavādī bhavissati. | So, mendicants, even Sakka, lord of gods—while living off of the fruit of his good and bad deeds, and ruling as sovereign lord over these gods of the Thirty-Three—will speak in praise of patience and gentleness. | |
+3.10 – SN 11.5 same as SN 11.4
all
+§10.1 – SN 11.5
SN 1, 11. sakkasaṃyuttaṃ, 1. paṭhamavaggo,
5. subhāsitajayasuttaṃ SN 11.5, para.
13 ⇒
| ‘Kāmaṃ maññatu vā mā vā, | ‘Let him think this if he wishes, or not— | |
| bhayā myāyaṃ titikkhati; | “He puts up with me out of fear.” | |
| Sadatthaparamā atthā, | Of goals culminating in one’s own good, | |
| khantyā bhiyyo na vijjati. | none better than patience is found. | |
| Yo have balavā santo, | When a strong person | |
| dubbalassa titikkhati; | puts up with a weakling, | |
| Tamāhu paramaṃ khantiṃ, | they call that the ultimate patience, | |
| niccaṃ khamati dubbalo. | for a weakling must always be patient. | |
+3.11 – SN 11.8 none better than patience is found
all
+§11.1 – SN 11.8
SN 1, 11. sakkasaṃyuttaṃ, 1. paṭhamavaggo,
8. verocanāsurindasuttaṃ SN 11.8, para.
5 ⇒
| Saṃyogaparamā tveva, | But connection is the ultimate | |
| sambhogā sabbapāṇinaṃ; | of pleasures for all living creatures. | |
| Nipphannasobhano attho, | Of goals that shine when accomplished, | |
| khantyā bhiyyo na vijjatī”ti. | none better than patience is found.” |
+3.12 – SN 47.19 how to look after others
all
+§12.1 – SN 47.19
SN 5, 3. satipaṭṭhānasaṃyuttaṃ, 2. nālandavaggo,
9. sedakasuttaṃ SN 47.19, para.
2 ⇒
| Kathañca, bhikkhave, paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati? | And how do you look after yourself by looking after others? | |
| Khantiyā, avihiṃsāya, mettacittatāya, anudayatāya— | By acceptance, harmlessness, love, and kindness. | |
AN
AN 2, 3. tatiyapaṇṇāsakaṃ, (15) 5. samāpattivaggo (AN 2.164-180),
para.
3 ⇒
166. “dveme, bhikkhave, dhammā. katame dve? khanti ca soraccañca. ime kho, bhikkhave, dve dhammā”.
+3.13 – AN 4.61 settled in patience and gentleness
all
+§13.1 – AN 4.61
AN 4, 2. dutiyapaṇṇāsakaṃ, (7) 2. pattakammavaggo,
1. pattakammasuttaṃ AN 4.61, para.
16 ⇒
| Puna caparaṃ, gahapati, ariyasāvako uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi ye te samaṇabrāhmaṇā madappamādā paṭiviratā khantisoracce niviṭṭhā ekamattānaṃ damenti, ekamattānaṃ samenti, ekamattānaṃ parinibbāpenti, tathārūpesu samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. | Furthermore, with his legitimate wealth he establishes an uplifting teacher’s offering for ascetics and brahmins—those who avoid intoxication and negligence, are settled in patience and gentleness, and who tame, calm, and extinguish themselves—that’s conducive to heaven, ripens in happiness, and leads to heaven. |
+3.14 – AN 4.112 Integrity, speed, patience, and sweetness.
all
+§14.1 – AN 4.112
AN 4, 3. tatiyapaṇṇāsakaṃ, (12) 2. kesivaggo,
2. javasuttaṃ AN 4.112, para.
1 ⇒
| Ajjavena, javena, khantiyā, soraccena— | Integrity, speed, patience, and sweetness. | |
| imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti … pe … anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā”ti. | A monk with these four factors … is the supreme field of merit for the world.” |
+3.15 – AN 4.114 royal elephant endures
all
+§15.1 – AN 4.114
AN 4, 3. tatiyapaṇṇāsakaṃ, (12) 2. kesivaggo,
4. nāgasuttaṃ AN 4.114, para.
1 ⇒
| Idha, bhikkhave, rañño nāgo sotā ca hoti, hantā ca, khantā ca, gantā ca. | A royal bull elephant listens, destroys, endures, and goes fast. |
+3.16 – AN 5.41 patient and gentle
all
+§16.1 – AN 5.41
AN 5, 1. paṭhamapaṇṇāsakaṃ, 5. muṇḍarājavaggo,
1. ādiyasuttaṃ AN 5.41, para.
5 ⇒
| Puna caparaṃ, gahapati, ariyasāvako uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi ye te samaṇabrāhmaṇā madappamādā paṭiviratā khantisoracce niviṭṭhā ekamattānaṃ damenti ekamattānaṃ samenti ekamattānaṃ parinibbāpenti, tathārūpesu samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. | Furthermore, with his legitimate wealth he establishes an uplifting teacher’s offering for ascetics and brahmins—those who avoid intoxication and negligence, are settled in patience and gentleness, and who tame, calm, and extinguish themselves—that’s conducive to heaven, ripens in happiness, and leads to heaven. |
+3.17 – AN 5.140 royal elephant patiently endures
all
+§17.1 – AN 5.140
AN 5, 3. tatiyapaṇṇāsakaṃ, (14) 4. rājavaggo,
10. sotasuttaṃ AN 5.140, para.
1 ⇒
| Idha, bhikkhave, rañño nāgo sotā ca hoti, hantā ca, rakkhitā ca, khantā ca, gantā ca. | A royal bull elephant listens, destroys, protects, endures, and goes fast. |
+3.18 – AN 5.203 thoroughbred horse and monk have 5 factors
all
+§18.1 – AN 5.203
AN 5, 5. pañcamapaṇṇāsakaṃ, (21) 1. kimilavaggo,
3. assājānīyasuttaṃ AN 5.203, para.
2 ⇒
| Katamehi pañcahi? | What five? | |
| Ajjavena, javena, maddavena, khantiyā, soraccena— | Integrity, speed, gentleness, patience, and sweetness. |
+3.19 – AN 5.215 five drawbacks of being in-tolerant, 5 benefits of being tolerant
all
+§19.1 – AN 5.215
AN 5, 5. pañcamapaṇṇāsakaṃ, (22) 2. akkosakavaggo,
5. paṭhamākkhantisuttaṃ AN 5.215, para.
2 ⇒
| “Pañcime, bhikkhave, ādīnavā akkhantiyā. | “monks, there are these five drawbacks of intolerance. |
+3.20 – AN 5.216 similar to AN 5.215
all
+§20.1 – AN 5.216
AN 5, 5. pañcamapaṇṇāsakaṃ, (22) 2. akkosakavaggo,
6. dutiyākkhantisuttaṃ AN 5.216, para.
2 ⇒
“pañcime, bhikkhave, ānisaṃsā khantiyā.
katame pañca?
bahuno janassa piyo hoti manāpo, aluddo ca hoti,
avippaṭisārī ca, asammūḷho kālaṃ karoti,
kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.
ime kho, bhikkhave, pañca ānisaṃsā khantiyā””ti.
chaṭṭhaṃ.
+3.21 – AN 6.52
all
+§21.1 – AN 6.52
AN 6, 1. paṭhamapaṇṇāsakaṃ, 5. dhammikavaggo,
10. khattiyasuttaṃ AN 6.52, para.
7 ⇒
| “Samaṇā kho, brāhmaṇa, khantisoraccādhippāyā paññūpavicārā sīlādhiṭṭhānā ākiñcaññābhinivesā nibbānapariyosānā”ti. (6) | “Ascetics have patience and gentleness as their ambition. They’re preoccupied with wisdom. They’re dedicated to ethical conduct. They insist on owning nothing. Their ultimate goal is nirvana.” |
+3.22 – AN 6.54 outsiders to community do no more harm than insiders
all
+§22.1 – AN 6.54
AN 6, 1. paṭhamapaṇṇāsakaṃ, 5. dhammikavaggo,
12. dhammikasuttaṃ AN 6.54, para.
16 ⇒
| Nāhaṃ, brāhmaṇa dhammika, ito bahiddhā evarūpiṃ khantiṃ vadāmi, yathāmaṃ sabrahmacārīsu. | Brahmin Dhammika, I say that any injury done by those outside of the Buddhist community does not compare with what is done to one’s own spiritual companions. |
+3.23 – AN 6.88
all
+§23.1 – AN 6.88
AN 6, 2. dutiyapaṇṇāsakaṃ, 9. sītivaggo,
4. sussūsatisuttaṃ AN 6.88, para.
1 ⇒
88. “chahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato suṇantopi saddhammaṃ abhabbo niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattaṃ. katamehi chahi? tathāgatappavedite dhammavinaye desiyamāne na sussūsati, na sotaṃ odahati, na aññā cittaṃ upaṭṭhāpeti, anatthaṃ gaṇhāti, atthaṃ riñcati, ananulomikāya khantiyā samannāgato hoti. imehi kho, bhikkhave, chahi dhammehi samannāgato suṇantopi saddhammaṃ abhabbo niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattaṃ.
+3.24 – AN 6.88
all
+§24.1 – AN 6.88
AN 6, 2. dutiyapaṇṇāsakaṃ, 9. sītivaggo,
4. sussūsatisuttaṃ AN 6.88, para.
2 ⇒
“chahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato suṇanto saddhammaṃ bhabbo niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattaṃ.
katamehi chahi?
tathāgatappavedite dhammavinaye desiyamāne sussūsati,
sotaṃ odahati, aññā cittaṃ upaṭṭhāpeti,
atthaṃ gaṇhāti, anatthaṃ riñcati, anulomikāya khantiyā samannāgato hoti.
imehi kho, bhikkhave, chahi dhammehi samannāgato suṇanto saddhammaṃ
bhabbo niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattan”ti.
catutthaṃ.
+3.25 – AN 6.98
all
+§25.1 – AN 6.98
AN 6, 2. dutiyapaṇṇāsakaṃ, 10. ānisaṃsavaggo,
3. aniccasuttaṃ AN 6.98, para.
1 ⇒
98. “‘so vata, bhikkhave, bhikkhu kañci saṅkhāraṃ niccato samanupassanto anulomikāya khantiyā samannāgato bhavissatī’ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. ‘anulomikāya khantiyā asamannāgato sammattaniyāmaṃ okkamissatī’ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. ‘sammattaniyāmaṃ anokkamamāno sotāpattiphalaṃ vā sakadāgāmiphalaṃ vā anāgāmiphalaṃ vā arahattaṃ vā sacchikarissatī’ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
+3.26 – AN 6.98
all
+§26.1 – AN 6.98
AN 6, 2. dutiyapaṇṇāsakaṃ, 10. ānisaṃsavaggo,
3. aniccasuttaṃ AN 6.98, para.
2 ⇒
“‘so vata, bhikkhave, bhikkhu sabbasaṅkhāre aniccato samanupassanto
anulomikāya khantiyā samannāgato bhavissatī’ti ṭhānametaṃ vijjati.
‘anulomikāya khantiyā samannāgato sammattaniyāmaṃ okkamissatī’ti ṭhānametaṃ vijjati.
‘sammattaniyāmaṃ okkamamāno sotāpattiphalaṃ vā sakadāgāmiphalaṃ
vā anāgāmiphalaṃ vā arahattaṃ vā sacchikarissatī’ti ṭhānametaṃ vijjatī”ti.
tatiyaṃ.
+3.27 – AN 6.101
all
+§27.1 – AN 6.101
AN 6, 2. dutiyapaṇṇāsakaṃ, 10. ānisaṃsavaggo,
6. nibbānasuttaṃ AN 6.101, para.
1 ⇒
1.1. “‘so vata, bhikkhave, bhikkhu nibbānaṃ dukkhato samanupassanto
anulomikāya khantiyā samannāgato bhavissatī’ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
‘anulomikāya khantiyā asamannāgato sammattaniyāmaṃ okkamissatī’ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
‘sammattaniyāmaṃ anokkamamāno sotāpattiphalaṃ vā sakadāgāmiphalaṃ
vā anāgāmiphalaṃ vā arahattaṃ vā sacchikarissatī’ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
+3.28 – AN 6.101
all
+§28.1 – AN 6.101
AN 6, 2. dutiyapaṇṇāsakaṃ, 10. ānisaṃsavaggo,
6. nibbānasuttaṃ AN 6.101, para.
2 ⇒
“‘so vata, bhikkhave, bhikkhu nibbānaṃ sukhato samanupassanto
anulomikāya khantiyā samannāgato bhavissatī’ti ṭhānametaṃ vijjati.
‘anulomikāya khantiyā samannāgato sammattaniyāmaṃ okkamissatī’ti ṭhānametaṃ vijjati.
‘sammattaniyāmaṃ okkamamāno sotāpattiphalaṃ vā sakadāgāmiphalaṃ
vā anāgāmiphalaṃ vā arahattaṃ vā sacchikarissatī’ti ṭhānametaṃ vijjatī”ti.
chaṭṭhaṃ.
+3.29 – AN 7.47
all
+§29.1 – AN 7.47
AN 7, 5. mahāyaññavaggo, 4. dutiyāggisuttaṃ AN 7.47,
para.
15 ⇒
“katamo ca, brāhmaṇa, dakkhiṇeyyaggi?
idha, brāhmaṇa, ye te samaṇabrāhmaṇā parappavādā paṭiviratā khantisoracce niviṭṭhā ekamattānaṃ damenti,
ekamattānaṃ samenti, ekamattānaṃ parinibbāpenti,
ayaṃ vuccati, brāhmaṇa, dakkhiṇeyyaggi.
tasmāyaṃ dakkhiṇeyyaggi sakkatvā garuṃ katvā mānetvā pūjetvā sammā sukhaṃ parihātabbo.
ime kho, brāhmaṇa, tayo aggī sakkatvā garuṃ katvā mānetvā pūjetvā sammā sukhaṃ parihātabbā.
+3.30 – AN 7.73
all
+§30.1 – AN 7.73
AN 7, 7. mahāvaggo, 9. sunettasuttaṃ AN 7.73,
para.
3 ⇒
“taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, yo ime satta satthāre titthakare
kāmesu vītarāge anekasataparivāre sasāvakasaṅghe paduṭṭhacitto akkoseyya paribhāseyya,
bahuṃ so apuññaṃ pasaveyyā”ti?
“evaṃ, bhante”.
“yo, bhikkhave, ime satta satthāre titthakare kāmesu vītarāge
anekasataparivāre sasāvakasaṅghe paduṭṭhacitto akkoseyya paribhāseyya,
bahuṃ so apuññaṃ pasaveyya.
yo ekaṃ diṭṭhisampannaṃ puggalaṃ paduṭṭhacitto akkosati paribhāsati,
ayaṃ tato bahutaraṃ apuññaṃ pasavati.
taṃ kissa hetu?
nāhaṃ, bhikkhave, ito bahiddhā evarūpiṃ khantiṃ vadāmi yathāmaṃ sabrahmacārīsu”.
+3.31 – AN 8.27
all
+§31.1 – AN 8.27
AN 8, 1. paṭhamapaṇṇāsakaṃ, 3. gahapativaggo,
7. paṭhamabalasuttaṃ AN 8.27, para.
1 ⇒
27. “aṭṭhimāni, bhikkhave, balāni. katamāni aṭṭha? ruṇṇabalā, bhikkhave, dārakā, kodhabalā mātugāmā, āvudhabalā corā, issariyabalā rājāno, ujjhattibalā bālā, nijjhattibalā paṇḍitā, paṭisaṅkhānabalā bahussutā, khantibalā samaṇabrāhmaṇā — imāni kho, bhikkhave, aṭṭha balānī”ti. sattamaṃ.
KN
+3.32 – KN 2.14
all
+§32.1 – Dhammapada 2.14
KN Dhp, 14. buddhavaggo KN 2.14, para.
17 ⇒
khantī paramaṃ tapo titikkhā, nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā.
+3.33 – KN 2.26
all
+§33.1 – Dhammapada 2.26
KN Dhp, 26. brāhmaṇavaggo KN 2.26, para.
53 ⇒
khantībalaṃ balānīkaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
+3.34 – KN 5.10
all
+§34.1 – Sutta Nipāta 5.10
KN Sn, 1. uragavaggo, 10. āḷavakasuttaṃ KN 5.10,
para.
33 ⇒
yadi saccā damā cāgā, khantyā bhiyyodha vijjati”.
+3.35 – KN 5.19
all
+§35.1 – Sutta Nipāta 5.19
KN Sn, 2. cūḷavaggo, 7. brāhmaṇadhammikasuttaṃ KN 5.19,
para.
28 ⇒
soraccaṃ avihiṃsañca, khantiñcāpi avaṇṇayuṃ.
+3.36 – KN 5.19
all
+§36.1 – Sutta Nipāta 5.19
KN Sn, 2. cūḷavaggo, 7. brāhmaṇadhammikasuttaṃ KN 5.19,
para.
34 ⇒
brahmacariyañca sīlañca, khantiñcāpi avaṇṇayuṃ.
+3.37 – KN 5.35
all
+§37.1 – Sutta Nipāta 5.35
KN Sn, 3. mahāvaggo, 9. vāseṭṭhasuttaṃ KN 5.35,
para.
99 ⇒
khantībalaṃ balānīkaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
+3.38 – KN 5.51
all
+§38.1 – Sutta Nipāta 5.51
KN Sn, 4. aṭṭhakavaggo, 13. mahābyūhasuttaṃ KN 5.51,
para.
9 ⇒
anūpayo so upayaṃ kimeyya, diṭṭhe sute khantimakubbamāno.
+3.39 – KN 5.53
all
+§39.1 – Sutta Nipāta 5.53
KN Sn, 4. aṭṭhakavaggo, 15. attadaṇḍasuttaṃ KN 5.53,
para.
30 ⇒
“purāṇaṃ nābhinandeyya, nave khantiṃ na kubbaye.
+3.40 – KN 8.255
all
+§40.1 – KN 8.255
KN Th, 16. vīsatinipāto, 8. aṅgulimālattheragāthā KN 8.255,
para.
29 ⇒
“disā hi me khantivādānaṃ, avirodhappasaṃsinaṃ.
+3.41 – KN 9.73
all
+§41.1 – KN 9.73
KN Thī, 16. mahānipāto KN 9.73, para.
221 ⇒
“so hetu so pabhavo, taṃ mūlaṃ sāva sāsane khantī.
+3.42 – KN 10.1
all
+§42.1 – KN 10.1
KN Ap.1, (paṭhamo bhāgo), 1. buddhavaggo,
1. buddhāpadānaṃ KN 10.1, para.
226 ⇒
khantiyā pāramiṃ gantvā, patto sambodhimuttamaṃ.
+3.43 – KN 10.8
all
+§43.1 – KN 10.8
KN Ap.1, (paṭhamo bhāgo), 1. buddhavaggo,
3-6. upālittherāpadānaṃ KN 10.8, para.
396 ⇒
“sadā khantā mahāvīrā, khamitā ca tapassino.
+3.44 – KN 10.8
all
+§44.1 – KN 10.8
KN Ap.1, (paṭhamo bhāgo), 1. buddhavaggo,
3-6. upālittherāpadānaṃ KN 10.8, para.
397 ⇒
khantānaṃ khamitānañca, gamanaṃ taṃ na vijjati.
+3.45 – KN 10.393
all
+§45.1 – KN 10.393
KN Ap.1, (paṭhamo bhāgo), 40. pilindavacchavaggo,
1. pilindavacchattherāpadānaṃ KN 10.393,
para.
336 ⇒
kalyāṇamittaṃ vīriyaṃ, khantiñca mettasatthakaṃ.
+3.46 – KN 10.393
all
+§46.1 – KN 10.393
KN Ap.1, (paṭhamo bhāgo), 40. pilindavacchavaggo,
1. pilindavacchattherāpadānaṃ KN 10.393,
para.
561 ⇒
sutaṃ cāgañca khantiñca, paññaṃ me aṭṭhamaṃ guṇaṃ.
+3.47 – KN 11.17
all
+§47.1 – KN 11.17
KN Ap.2, 2. ekūposathikavaggo, 7. mahāpajāpatigotamītherīapadānaṃ KN 11.17,
para.
150 ⇒
“‘akkhante nāma khantabbaṃ, kiṃ bhave guṇabhūsane.
+3.48 – KN 12.1
all
+§48.1 – KN 12.1
KN Bv, 1. ratanacaṅkamanakaṇḍaṃ KN 12.1,
para.
231 ⇒
khantisaccamadhiṭṭhānaṃ, mettupekkhā ca kīdisā.
+3.49 – KN 12.2
all
+§49.1 – KN 12.2
KN Bv, 2. sumedhapatthanākathā KN 12.2,
para.
434 ⇒
vicinanto tadā dakkhiṃ, chaṭṭhamaṃ khantipāramiṃ.
+3.50 – KN 12.2
all
+§50.1 – KN 12.2
KN Bv, 2. sumedhapatthanākathā KN 12.2,
para.
444 ⇒
khantipāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.
+3.51 – KN 13.36
all
+§51.1 – KN 13.36
KN Cp, uddānagāthā KN 13.36, para.
12 ⇒
khantiyā pāramiṃ gantvā, patto sambodhimuttamaṃ.
+3.52 – KN 14.225
all
+§52.1 – KN 14.225
KN Ja 1, 2. dukanipāto, 8. kāsāvavaggo,
225. khantivaṇṇajātakaṃ (2-8-5) KN 14.225,
para.
6 ⇒
dullabho aṅgasampanno, khantirasmāka ruccatīti.
+3.53 – KN 14.225
all
+§53.1 – KN 14.225
KN Ja 1, 2. dukanipāto, 8. kāsāvavaggo,
225. khantivaṇṇajātakaṃ (2-8-5) KN 14.225,
para.
7 ⇒
khantivaṇṇajātakaṃ pañcamaṃ.
+3.54 – KN 14.238
all
+§54.1 – KN 14.238
KN Ja 1, 2. dukanipāto, 9. upāhanavaggo,
238. ekapadajātakaṃ (2-9-8) KN 14.238,
para.
6 ⇒
tañca sīlena saññuttaṃ, khantiyā upapāditaṃ.
+3.55 – KN 14.303
all
+§55.1 – KN 14.303
KN Ja 1, 4. catukkanipāto, 1. kāliṅgavaggo,
303. ekarājajātakaṃ (4-1-3) KN 14.303,
para.
5 ⇒
pubbeva khantī ca tapo ca mayhaṃ, sampatthitā dubbhisena ahosi.
+3.56 – KN 14.313
all
+§56.1 – KN 14.313
KN Ja 1, 4. catukkanipāto, 2. pucimandavaggo,
313. khantīvādījātakaṃ (4-2-3) KN 14.313,
para.
8 ⇒
ahū atītamaddhānaṃ, samaṇo khantidīpano.
+3.57 – KN 14.313
all
+§57.1 – KN 14.313
KN Ja 1, 4. catukkanipāto, 2. pucimandavaggo,
313. khantīvādījātakaṃ (4-2-3) KN 14.313,
para.
9 ⇒
taṃ khantiyāyeva ṭhitaṃ, kāsirājā achedayi.
+3.58 – KN 14.313
all
+§58.1 – KN 14.313
KN Ja 1, 4. catukkanipāto, 2. pucimandavaggo,
313. khantīvādījātakaṃ (4-2-3) KN 14.313,
para.
13 ⇒
khantīvādījātakaṃ tatiyaṃ.
+3.59 – KN 14.320
all
+§59.1 – KN 14.320
KN Ja 1, 4. catukkanipāto, 2. pucimandavaggo,
320. succajajātakaṃ (4-2-10) KN 14.320,
para.
16 ⇒
atha cora sakassapa khantīvaro, dujjīvitatā ca varā pharusā.
+3.60 – KN 14.421
all
+§60.1 – KN 14.421
KN Ja 1, 8. aṭṭhakanipāto, 421. gaṅgamālajātakaṃ (5) KN 14.421,
para.
23 ⇒
sandiṭṭhikameva “amma” passatha, khantīsoraccassa ayaṃ vipāko.
+3.61 – KN 14.441
all
+§61.1 – KN 14.441
KN Ja 1, 10. dasakanipāto, 441. catuposathiyajātakaṃ (3) KN 14.441,
para.
23 ⇒
khantiṃ have bhāsati nāgarājā, appāhāraṃ garuḷo venateyyo.
+3.62 – KN 14.453
all
+§62.1 – KN 14.453
KN Ja 1, 10. dasakanipāto, 453. mahāmaṅgalajātakaṃ (15) KN 14.453,
para.
9 ⇒
khantā duruttānamappaṭikūlavādī, adhivāsanaṃ sotthānaṃ tadāhu.
+3.63 – KN 14.457
all
+§63.1 – KN 14.457
KN Ja 1, 11. ekādasakanipāto, 457. dhammadevaputtajātakaṃ (3) KN 14.457,
para.
26 ⇒
khantībalo yuddhabalaṃ vijetvā, hantvā adhammaṃ nihanitva bhūmyā.
+3.64 – KN 14.487
all
+§64.1 – KN 14.487
KN Ja 1, 14. pakiṇṇakanipāto, 487. uddālakajātakaṃ (4) KN 14.487,
para.
24 ⇒
na khantī nāpi soraccaṃ, nāpi so parinibbuto.
+3.65 – KN 15.522
all
+§65.1 – KN 15.522
KN Ja 2, 17. cattālīsanipāto, 522. sarabhaṅgajātakaṃ (2) KN 15.522,
para.
46 ⇒
sabbesaṃ vuttaṃ pharusaṃ khametha, etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo”.
+3.66 – KN 15.522
all
+§66.1 – KN 15.522
KN Ja 2, 17. cattālīsanipāto, 522. sarabhaṅgajātakaṃ (2) KN 15.522,
para.
52 ⇒
yo cīdha hīnassa vaco khametha, etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo”.
+3.67 – KN 15.522
all
+§67.1 – KN 15.522
KN Ja 2, 17. cattālīsanipāto, 522. sarabhaṅgajātakaṃ (2) KN 15.522,
para.
58 ⇒
yaṃ khantimā sappuriso labhetha, khantī balassūpasamanti verā”.
+3.68 – KN 15.522
all
+§68.1 – KN 15.522
KN Ja 2, 17. cattālīsanipāto, 522. sarabhaṅgajātakaṃ (2) KN 15.522,
para.
71 ⇒
aṅgīrasaṃ gotamaṃ heṭhayitvā, khantiṃ tapassiṃ cirabrahmacāriṃ.
+3.69 – KN 15.522
all
+§69.1 – KN 15.522
KN Ja 2, 17. cattālīsanipāto, 522. sarabhaṅgajātakaṃ (2) KN 15.522,
para.
73 ⇒
“yo khaṇḍaso pabbajitaṃ achedayi, khantiṃ vadantaṃ samaṇaṃ adūsakaṃ.
+3.70 – KN 15.534
all
+§70.1 – KN 15.534
KN Ja 2, 21. asītinipāto, 534. mahāhaṃsajātakaṃ (2) KN 15.534,
para.
271 ⇒
akkodhaṃ avihiṃsañca, khantiñca avirodhanaṃ.
+3.71 – KN 15.539
all
+§71.1 – KN 15.539
KN Ja 2, 22. mahānipāto, 539. mahājanakajātakaṃ (2) KN 15.539,
para.
433 ⇒
yaṃ ūnaṃ taṃ paripūrehi, khantiyā upasamena ca.
KN Nidd I, 2. guhaṭṭhakasuttaniddeso,
para.
75 ⇒
idhāti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṃ
ādāye imasmiṃ dhamme imasmiṃ vinaye imasmiṃ dhammavinaye imasmiṃ
pāvacane imasmiṃ brahmacariye imasmiṃ satthusāsane imasmiṃ attabhāve imasmiṃ manussaloke — tena vuccati idhāti.
jantūti satto naro . pe .
manujoti — tasmā hi sikkhetha idheva jantu.
KN Nidd I, 2. guhaṭṭhakasuttaniddeso,
para.
132 ⇒
bhavesu āsattimakubbamānoti.
bhavesūti kāmabhave rūpabhave arūpabhave.
āsatti vuccati taṇhā.
yo rāgo sārāgo . pe .
abhijjhā lobho akusalamūlaṃ.
bhavesu āsattimakubbamānoti.
bhavesu āsattiṃ akubbamāno, chandaṃ pemaṃ rāgaṃ khantiṃ akubbamāno
ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti — bhavesu āsattimakubbamāno.
KN Nidd I, 3. duṭṭhaṭṭhakasuttaniddeso,
para.
15 ⇒
sakañhi diṭṭhiṃ kathamaccayeyyāti.
yaṃ te titthiyā sundariparibbājikaṃ hantvā samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ
avaṇṇaṃ pakāsayitvā “evaṃ etaṃ lābhaṃ yasasakkāraṃ sammānaṃ paccāharissāmā”ti
te evaṃdiṭṭhikā evaṃkhantikā evaṃrucikā evaṃladdhikā evaṃajjhāsayā evaṃadhippāyā,
te nāsakkhiṃsu sakaṃ diṭṭhiṃ sakaṃ khantiṃ sakaṃ ruciṃ sakaṃ
laddhiṃ sakaṃ ajjhāsayaṃ sakaṃ adhippāyaṃ atikkamituṃ; atha kho sveva ayaso te paccāgatoti,
evampi — sakañhi diṭṭhiṃ kathamaccayeyya.
atha vā “sassato loko, idameva saccaṃ moghamaññan”ti yo so evaṃvādo,
so sakaṃ diṭṭhiṃ sakaṃ khantiṃ sakaṃ ruciṃ sakaṃ laddhiṃ sakaṃ
ajjhāsayaṃ sakaṃ adhippāyaṃ kathaṃ accayeyya atikkameyya samatikkameyya vītivatteyya?
taṃ kissa hetu?
tassa sā diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti.
evampi — sakañhi diṭṭhiṃ kathamaccayeyya?
“asassato loko . pe .
antavā loko.
anantavā loko.
taṃ jīvaṃ taṃ sarīraṃ.
aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīraṃ.
hoti tathāgato paraṃ maraṇā.
na hoti tathāgato paraṃ maraṇā.
hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā.
neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā,
idameva saccaṃ moghamaññan”ti yo so evaṃ vādo,
so sakaṃ diṭṭhiṃ sakaṃ khantiṃ sakaṃ ruciṃ sakaṃ laddhiṃ sakaṃ
ajjhāsayaṃ sakaṃ adhippāyaṃ kathaṃ accayeyya atikkameyya samatikkameyya vītivatteyya?
taṃ kissa hetu?
tassa sā diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti.
evampi — sakañhi diṭṭhiṃ kathamaccayeyya.
KN Nidd I, 3. duṭṭhaṭṭhakasuttaniddeso,
para.
16 ⇒
chandānunīto ruciyā niviṭṭhoti.
chandānunītoti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā yāyati niyyati vuyhati saṃharīyati.
yathā hatthiyānena vā assayānena vā rathayānena vā goyānena vā
ajayānena vā meṇḍayānena vā oṭṭhayānena vā kharayānena vā yāyati niyyati vuyhati saṃharīyati,
evameva sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya
laddhiyā yāyati niyyati vuyhati saṃharīyatīti — chandānunīto.
ruciyā niviṭṭhoti sakāya diṭṭhiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā
niviṭṭho patiṭṭhito allīno upagato ajjhosito adhimuttoti — chandānunīto ruciyā niviṭṭho.
KN Nidd I, 5. paramaṭṭhakasuttaniddeso,
para.
16 ⇒
tadeva so tattha samuggahāyāti.
tadevāti taṃ diṭṭhigataṃ.
tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.
samuggahāyāti idaṃ paramaṃ aggaṃ seṭṭhaṃ visiṭṭhaṃ pāmokkhaṃ
uttamaṃ pavaranti gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti — tadeva so tattha samuggahāya.
KN Nidd I, 7. tissametteyyasuttaniddeso,
para.
70 ⇒
api ca tīhākārehi musāvādo hoti.
pubbevassa hoti — “musā bhaṇissan”ti,
bhaṇantassa hoti — “musā bhaṇāmī”ti,
bhaṇitassa hoti — “musā mayā bhaṇitan”ti.
imehi tīhākārehi musāvādo hoti.
api ca catūhākārehi musāvādo hoti.
pubbevassa hoti — “musā bhaṇissan”ti,
bhaṇantassa hoti — “musā bhaṇāmī”ti,
bhaṇitassa hoti — “musā mayā bhaṇitan”ti,
vinidhāya diṭṭhiṃ.
imehi catūhākārehi musāvādo hoti.
api ca pañcahākārehi.
chahākārehi.
sattahākārehi.
aṭṭhahākārehi musāvādo hoti.
pubbevassa hoti — “musā bhaṇissan”ti,
bhaṇantassa hoti — “musā bhaṇāmī”ti,
bhaṇitassa hoti — “musā mayā bhaṇitan”ti,
vinidhāya diṭṭhiṃ, vinidhāya khantiṃ,
vinidhāya ruciṃ, vinidhāya saññaṃ, vinidhāya bhāvaṃ.
imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti.
mosavajjaṃ pagāhatīti.
mosavajjaṃ pagāhati ogāhati ajjhogāhati pavisatīti — mosavajjaṃ pagāhati.
KN Nidd I, 7. tissametteyyasuttaniddeso,
para.
90 ⇒
etamādīnavaṃ ñatvā, muni pubbāpare idhāti.
etanti pubbe samaṇabhāve yaso ca kitti ca,
aparabhāge buddhaṃ dhammaṃ saṅghaṃ sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattassa ayaso ca akitti ca; etaṃ sampattiṃ vipattiñca.
ñatvāti jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā.
munīti.
monaṃ vuccati ñāṇaṃ.
yā paññā pajānanā . pe .
saṅgajālamaticca so muni.
idhāti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṃ
ādāye imasmiṃ dhamme imasmiṃ vinaye imasmiṃ dhammavinaye imasmiṃ
pāvacane imasmiṃ brahmacariye imasmiṃ satthusāsane imasmiṃ attabhāve
imasmiṃ manussaloketi — etamādīnavaṃ ñatvā muni pubbāpare idha.
KN Nidd I, 8. pasūrasuttaniddeso, para.
7 ⇒
yaṃ nissitā tattha subhaṃ vadānāti.
yaṃ nissitāti yaṃ satthāraṃ dhammakkhānaṃ gaṇaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ
maggaṃ nissitā ānissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā.
tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.
subhaṃ vadānāti subhavādā sobhanavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā
hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti — yaṃ nissitā tattha subhaṃ vadānā.
KN Nidd I, 8. pasūrasuttaniddeso, para.
55 ⇒
pasaṃsito vā pana tattha hotīti.
tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya
laddhiyā pasaṃsito thomito kittito vaṇṇito hotīti — pasaṃsito vā pana tattha hoti.
KN Nidd I, 12. cūḷaviyūhasuttaniddeso,
para.
35 ⇒
sandiṭṭhiyā ceva navīvadātāti.
sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā
anavīvadātā avodātā apariyodātā saṃkiliṭṭhā saṃkilesikāti — sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā.
KN Nidd I, 12. cūḷaviyūhasuttaniddeso,
para.
152 ⇒
kamettha bāloti paraṃ daheyyāti.
etthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya
laddhiyā paraṃ bālato hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato
parittato kaṃ daheyya kaṃ passeyya kaṃ dakkheyya kaṃ olokeyya
kaṃ nijjhāyeyya kaṃ upaparikkheyyāti — kamettha bāloti paraṃ daheyya.
KN Nidd I, 13. mahāviyūhasuttaniddeso,
para.
8 ⇒
atho pasaṃsampi labhanti tatthāti.
tattha sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā
pasaṃsaṃ thomanaṃ kittiṃ vaṇṇahārikaṃ labhanti paṭilabhanti upagacchanti vindantīti — atho pasaṃsampi labhanti tattha.
KN Nidd I, 13. mahāviyūhasuttaniddeso,
para.
24 ⇒
anūpayo so upayaṃ kimeyya, diṭṭhe sute khantimakubbamāno.
KN Nidd I, 13. mahāviyūhasuttaniddeso,
para.
28 ⇒
diṭṭhe sute khantimakubbamānoti.
diṭṭhe vā diṭṭhasuddhiyā vā sute vā sutasuddhiyā vā mute vā mutasuddhiyā
vā khantiṃ akubbamāno chandaṃ akubbamāno pemaṃ akubbamāno rāgaṃ
akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti — diṭṭhe sute khantimakubbamāno.
KN Nidd I, 13. mahāviyūhasuttaniddeso,
para.
31 ⇒
anūpayo so upayaṃ kimeyya, diṭṭhe sute khantimakubbamāno””ti.
KN Nidd I, 13. mahāviyūhasuttaniddeso,
para.
38 ⇒
idheva sikkhema athassa suddhinti.
idhāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.
sikkhemāti sikkhema ācarema samācarema samādāya vattemāti — idheva sikkhema.
athassa suddhinti athassa suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ,
muttiṃ vimuttiṃ parimuttinti — idheva sikkhema athassa suddhiṃ.
KN Nidd I, 13. mahāviyūhasuttaniddeso,
para.
159 ⇒
yaṃ nissito tattha subhaṃ vadānoti.
yaṃ nissitoti yaṃ satthāraṃ dhammakkhānaṃ gaṇaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ
maggaṃ nissito ānissito allīno upagato ajjhosito adhimuttoti — yaṃ nissito.
tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.
subhaṃ vadānoti subhavādo sobhanavādo paṇḍitavādo thiravādo ñāyavādo
hetuvādo lakkhaṇavādo kāraṇavādo ṭhānavādo sakāya laddhiyāti — yaṃ nissito tattha subhaṃ vadāno.
KN Nidd I, 13. mahāviyūhasuttaniddeso,
para.
160 ⇒
suddhiṃ vado tattha tathaddasā soti.
suddhivādo visuddhivādo parisuddhivādo vodātavādo parivodātavādo.
atha vā suddhidassano visuddhidassano parisuddhidassano vodātadassano parivodātadassanoti — suddhiṃ vādo.
tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya
laddhiyā tathaṃ tacchaṃ bhūtaṃ yāthāvaṃ aviparītanti addassa
adakkhi apassi paṭivijjhīti — suddhiṃ vādo tattha tathaddasā so.
KN Nidd I, 14. tuvaṭṭakasuttaniddeso,
para.
265 ⇒
mosavajje na niyyethāti.
mosavajjaṃ vuccati musāvādo.
idhekacco sabhaggato vā parisaggato vā . pe .
āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsitā hoti — idaṃ vuccati mosavajjaṃ.
api ca tīhākārehi musāvādo hoti — pubbevassa hoti “musā bhaṇissan”ti,
bhaṇantassa hoti “musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti “musā mayā bhaṇitan”ti,
imehi tīhākārehi musāvādo hoti.
api ca catūhākārehi.
pañcahākārehi.
chahākārehi.
sattahākārehi.
aṭṭhahākārehi.
musāvādo hoti — pubbevassa hoti “musā bhaṇissan”ti,
bhaṇantassa hoti “musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti “musā mayā
bhaṇitan”ti vinidhāya diṭṭhiṃ vinidhāya khantiṃ vinidhāya ruciṃ
vinidhāya saññaṃ vinidhāya bhāvaṃ — imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti.
mosavajje na niyyethāti.
mosavajje na yāyeyya na niyyāyeyya na vaheyya na saṃhareyya,
mosavajjaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya,
mosavajjā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto
visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti — mosavajje na niyyetha.
KN Nidd I, 15. attadaṇḍasuttaniddeso,
para.
166 ⇒
purāṇaṃ nābhinandeyya, nave khantiṃ na kubbaye .
KN Nidd I, 15. attadaṇḍasuttaniddeso,
para.
169 ⇒
nave khantiṃ na kubbayeti.
navā vuccati paccuppannā rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇā.
paccuppanne saṅkhāre taṇhāvasena diṭṭhivasena khantiṃ na kareyya
chandaṃ na kareyya pemaṃ na kareyya rāgaṃ na kareyya na janeyya
na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyyāti — nave khantiṃ na kubbaye.
KN Nidd I, 15. attadaṇḍasuttaniddeso,
para.
173 ⇒
“purāṇaṃ nābhinandeyya, nave khantiṃ na kubbaye.
KN Nidd II, pārāyanavaggo, pārāyanavagganiddeso,
1. ajitamāṇavapucchāniddeso, para.
79 ⇒
katamā adhipaññāsikkhā?
idha bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā.
so “idaṃ dukkhan”ti yathābhūtaṃ pajānāti,
“ayaṃ dukkhasamudayo”ti . pe .
“ayaṃ dukkhanirodho”ti.
“ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṃ pajānāti.
“ime āsavā”ti . pe .
“ayaṃ āsavasamudayo”ti.
“ayaṃ āsavanirodho”ti.
“ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṃ pajānāti.
“ayaṃ adhipaññāsikkhā”.
imā tisso sikkhāyo āvajjantā sikkhanti jānantā sikkhanti passantā
sikkhanti cittaṃ adhiṭṭhahantā sikkhanti saddhāya adhimuccantā
sikkhanti vīriyaṃ paggaṇhantā sikkhanti satiṃ upaṭṭhapentā sikkhanti
cittaṃ samādahantā sikkhanti paññāya pajānantā sikkhanti abhiññeyyaṃ
abhijānantā sikkhanti pariññeyyaṃ parijānantā sikkhanti pahātabbaṃ
pajahantā sikkhanti bhāvetabbaṃ bhāventā sikkhanti sacchikātabbaṃ
sacchikarontā sikkhanti ācaranti samācaranti samādāya vattanti.
taṃkāraṇā vuccanti — sekhā.
puthūti bahukā.
ete sekhā sotāpannā ca paṭipannā ca sakadāgāmino ca paṭipannā ca anāgāmino ca paṭipannā ca arahanto ca paṭipannā ca.
idhāti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṃ
ādāye imasmiṃ dhamme imasmiṃ vinaye imasmiṃ dhammavinaye imasmiṃ
pāvacane imasmiṃ brahmacariye imasmiṃ satthusāsane imasmiṃ attabhāve imasmiṃ manussaloketi — ye ca sekhā puthū idha.
KN Nidd II, pārāyanavaggo, pārāyanavagganiddeso,
5. dhotakamāṇavapucchāniddeso, para.
19 ⇒
idheva nipako satoti.
idhāti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṃ
ādāye imasmiṃ dhamme imasmiṃ vinaye imasmiṃ dhammavinaye imasmiṃ
pāvacane imasmiṃ brahmacariye imasmiṃ satthusāsane imasmiṃ attabhāve imasmiṃ manussaloke.
nipakoti nipako paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.
satoti catūhi kāraṇehi sato — kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato . pe .
so vuccati satoti — idheva nipako sato.
KN Nidd II, pārāyanavaggo, pārāyanavagganiddeso,
7. nandamāṇavapucchāniddeso, para.
40 ⇒
kaccisu te bhagavā tattha yatā carantāti.
kaccissūti saṃsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṃsapucchā,
“evaṃ nu kho, na nu kho, kiṃ nu kho,
kathaṃ nu kho”ti — kaccissu.
teti diṭṭhigatikā.
bhagavāti gāravādhivacanametaṃ . pe .
sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti — kaccissu te bhagavā.
tattha yatā carantāti.
tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.
yatāti yattā paṭiyattā guttā gopitā rakkhitā saṃvutā.
carantāti carantā viharantā iriyantā vattentā pālentā yapentā yāpentāti — kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā.
KN Nidd II, pārāyanavaggo, pārāyanavagganiddeso,
7. nandamāṇavapucchāniddeso, para.
58 ⇒
kiñcāpi te tattha yatā carantīti.
kiñcāpīti padasandhi padasaṃsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ — kiñcāpīti.
teti diṭṭhigatikā.
tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.
yatāti yattā paṭiyattā guttā gopitā rakkhitā saṃvutā.
carantīti caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpentīti — kiñcāpi te tattha yatā caranti.
KN Nidd II, pārāyanavaggo, pārāyanavagganiddeso,
8. hemakamāṇavapucchāniddeso, para.
6 ⇒
ye me pubbe viyākaṃsūti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā,
te sakaṃ diṭṭhiṃ sakaṃ khantiṃ sakaṃ ruciṃ sakaṃ laddhiṃ sakaṃ
ajjhāsayaṃ sakaṃ adhippāyaṃ byākaṃsu ācikkhiṃsu desayiṃsu paññapiṃsu
paṭṭhapiṃsu vivariṃsu vibhajiṃsu uttānīakaṃsu pakāsesunti — ye me pubbe viyākaṃsu.
iccāyasmā hemakoti.
iccāti padasandhi . pe .
padānupubbatāpetaṃ — iccāti.
āyasmāti piyavacanaṃ . pe .
hemakoti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ . pe .
abhilāpoti — iccāyasmā hemako.
KN Nidd II, pārāyanavaggo, pārāyanavagganiddeso,
15. mogharājamāṇavapucchāniddeso, para.
35 ⇒
diṭṭhiṃ te nābhijānātīti tuyhaṃ diṭṭhiṃ khantiṃ ruciṃ laddhiṃ
ajjhāsayaṃ adhippāyaṃ loko na jānāti — “ayaṃ evaṃdiṭṭhiko evaṃkhantiko
evaṃruciko evaṃladdhiko evaṃajjhāsayo evaṃadhippāyo”ti na jānāti
na passati na dakkhati nādhigacchati na vindati na paṭilabhatīti — diṭṭhiṃ te nābhijānāti.
KN Nidd II, pārāyanavaggo, pārāyanavagganiddeso,
18. pārāyanānugītigāthāniddeso, para.
11 ⇒
api ca, tīhākārehi musāvādo hoti.
pubbevassa hoti — “musā bhaṇissan”ti,
bhaṇantassa hoti — “musā bhaṇāmī”ti,
bhaṇitassa hoti — “musā mayā bhaṇitan”ti — imehi tīhākārehi musāvādo hoti.
api ca, catūhākārehi musāvādo hoti.
pubbevassa hoti — “musā bhaṇissan”ti,
bhaṇantassa hoti — “musā bhaṇāmī”ti,
bhaṇitassa hoti — “musā mayā bhaṇitan”ti,
vinidhāya diṭṭhiṃ — imehi catūhākārehi musāvādo hoti.
api ca, pañcahākārehi . pe .
chahākārehi.
sattahākārehi.
aṭṭhahākārehi musāvādo hoti.
pubbevassa hoti — “musā bhaṇissan”ti,
bhaṇantassa hoti — “musā bhaṇāmī”ti,
bhaṇitassa hoti — “musā mayā bhaṇitan”ti,
vinidhāya diṭṭhiṃ, vinidhāya khantiṃ,
vinidhāya ruciṃ, vinidhāya saññaṃ, vinidhāya bhāvaṃ — imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti mosavajjaṃ.
kissa hetu musā bhaṇeyya katheyya dīpeyya vohareyyāti — kissa hetu musā bhaṇe.
tenāha thero piṅgiyo —
KN Nidd II, pārāyanavaggo, pārāyanavagganiddeso,
18. pārāyanānugītigāthāniddeso, para.
47 ⇒
ye me pubbe viyākaṃsūti.
yeti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā,
te sakaṃ diṭṭhiṃ sakaṃ khantiṃ sakaṃ ruciṃ sakaṃ laddhiṃ sakaṃ
ajjhāsayaṃ sakaṃ adhippāyaṃ byākaṃsu ācikkhiṃsu desayiṃsu paññapiṃsu
paṭṭhapiṃsu vivariṃsu vibhajiṃsu uttānīakaṃsu pakāsesunti — ye me pubbe viyākaṃsu.
KN Paṭis, 1. mahāvaggo, mātikā, para.
41 ⇒
41. viditattā paññā khantiñāṇaṃ.
KN Paṭis, 1. mahāvaggo, 1. ñāṇakathā,
41. khantiñāṇaniddeso, para.
1 ⇒
92. kathaṃ viditattā paññā khantiñāṇaṃ? rūpaṃ aniccato viditaṃ, rūpaṃ dukkhato viditaṃ, rūpaṃ anattato viditaṃ. yaṃ yaṃ viditaṃ taṃ taṃ khamatīti — viditattā paññā khantiñāṇaṃ. vedanā . pe . saññā. saṅkhārā. viññāṇaṃ. cakkhu . pe . jarāmaraṇaṃ aniccato viditaṃ, jarāmaraṇaṃ dukkhato viditaṃ, jarāmaraṇaṃ anattato viditaṃ. yaṃ yaṃ viditaṃ taṃ taṃ khamatīti — viditattā paññā khantiñāṇaṃ. taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. tena vuccati — “viditattā paññā khantiñāṇaṃ”.
KN Paṭis, 1. mahāvaggo, 1. ñāṇakathā,
41. khantiñāṇaniddeso, para.
2 ⇒
khantiñāṇaniddeso ekacattālīsamo.
KN Paṭis, 1. mahāvaggo, 1. ñāṇakathā,
69. āsayānusayañāṇaniddeso, para.
2 ⇒
ete vā pana ubho ante anupagamma idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu anulomikā khanti paṭiladdhā hoti,
yathābhūtaṃ vā ñāṇaṃ.
kāmaṃ sevantaññeva jānāti — “ayaṃ puggalo kāmagaruko kāmāsayo kāmādhimutto”ti.
kāmaṃ sevantaññeva jānāti — “ayaṃ puggalo nekkhammagaruko nekkhammāsayo nekkhammādhimutto”ti.
nekkhammaṃ sevantaññeva jānāti — “ayaṃ puggalo (nekkhammagaruko nekkhammāsayo nekkhammādhimutto”ti.
nekkhammaṃ sevantaññeva jānāti — “ayaṃ puggalo kāmagaruko kāmāsayo kāmādhimutto”ti.
byāpādaṃ sevantaññeva jānāti) — “ayaṃ puggalo byāpādagaruko byāpādāsayo byāpādādhimutto”ti.
byāpādaṃ sevantaññeva jānāti — “ayaṃ puggalo (abyāpādagaruko abyāpādāsayo abyāpādādhimutto”ti.
abyāpādaṃ sevantaññeva jānāti — “ayaṃ puggalo abyāpādagaruko abyāpādāsayo abyāpādādhimutto”ti.
abyāpādaṃ sevantaññeva jānāti — “ayaṃ puggalo byāpādagaruko byāpādāsayo byāpādādhimutto”ti.
thinamiddhaṃ sevantaññeva jānāti) — “ayaṃ puggalo thinamiddhagaruko thinamiddhāsayo thinamiddhādhimutto”ti.
thinamiddhaṃ sevantaññeva jānāti — “ayaṃ puggalo ālokasaññāgaruko ālokasaññāsayo ālokasaññādhimutto”ti.
ālokasaññaṃ sevantaññeva jānāti — “ayaṃ puggalo (ālokasaññāgaruko ālokasaññāsayo ālokasaññādhimutto”ti.
ālokasaññaṃ sevantaññeva jānāti — “ayaṃ puggalo thinamiddhagaruko
thinamiddhāsayo thinamiddhādhimutto”ti.) ayaṃ sattānaṃ āsayo.
KN Paṭis, 1. mahāvaggo, 3. ānāpānassatikathā,
5. satokāriñāṇaniddeso, para.
2 ⇒
164. idhāti imissā diṭṭhiyā, imissā khantiyā, imissā ruciyā, imasmiṃ ādāye, imasmiṃ dhamme, imasmiṃ vinaye, imasmiṃ dhammavinaye, imasmiṃ pāvacane, imasmiṃ brahmacariye, imasmiṃ satthusāsane. tena vuccati — “idhā”ti. bhikkhūti puthujjanakalyāṇako vā hoti bhikkhu sekkho vā arahā vā akuppadhammo. araññanti nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ araññaṃ. rukkhamūlanti yattha bhikkhuno āsanaṃ paññattaṃ hoti mañco vā pīṭhaṃ vā bhisi vā taṭṭikā vā cammakhaṇḍo vā tiṇasantharo vā paṇṇasantharo vā palālasantharo vā, tattha bhikkhu caṅkamati vā tiṭṭhati vā nisīdati vā seyyaṃ vā kappeti. suññanti kenaci anākiṇṇaṃ hoti gahaṭṭhehi vā pabbajitehi vā. agāranti vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṃ guhā. nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvāti nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā . ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyāti ujuko hoti kāyo ṭhito supaṇihito. parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvāti. parīti pariggahaṭṭho. mukhanti niyyānaṭṭho. satīti upaṭṭhānaṭṭho. tena vuccati — “parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā”ti.
KN Paṭis, 2. yuganaddhavaggo, 9. balakathā,
para.
2 ⇒
“api ca, aṭṭhasaṭṭhi balāni — saddhābalaṃ,
vīriyabalaṃ, satibalaṃ, samādhibalaṃ,
paññābalaṃ, hiribalaṃ, ottappabalaṃ,
paṭisaṅkhānabalaṃ, bhāvanābalaṃ, anavajjabalaṃ,
saṅgahabalaṃ, khantibalaṃ, paññattibalaṃ,
nijjhattibalaṃ, issariyabalaṃ, adhiṭṭhānabalaṃ,
samathabalaṃ, vipassanābalaṃ, dasa sekhabalāni,
dasa asekhabalāni, dasa khīṇāsavabalāni,
dasa iddhibalāni, dasa tathāgatabalāni”.
KN Paṭis, 2. yuganaddhavaggo, 9. balakathā,
para.
14 ⇒
katamaṃ khantibalaṃ?
kāmacchandassa pahīnattā nekkhammaṃ khamatīti — khantibalaṃ.
byāpādassa pahīnattā abyāpādo khamatīti — khantibalaṃ.
thinamiddhassa pahīnattā ālokasaññā khamatīti — khantibalaṃ.
uddhaccassa pahīnattā avikkhepo khamatīti — khantibalaṃ.
vicikicchāya pahīnattā dhammavavatthānaṃ khamatīti — khantibalaṃ.
avijjāya pahīnattā ñāṇaṃ khamatīti — khantibalaṃ.
aratiyā pahīnattā pāmojjaṃ khamatīti — khantibalaṃ.
nīvaraṇānaṃ pahīnattā paṭhamaṃ jhānaṃ khamatīti — khantibalaṃ . pe .
sabbakilesānaṃ pahīnattā arahattamaggo khamatīti — khantibalaṃ.
idaṃ khantibalaṃ.
KN Paṭis, 2. yuganaddhavaggo, 9. balakathā,
para.
40 ⇒
assaddhiye akampiyaṭṭhena saddhābalaṃ.
kosajje akampiyaṭṭhena vīriyabalaṃ.
pamāde akampiyaṭṭhena satibalaṃ.
uddhacce akampiyaṭṭhena samādhibalaṃ.
avijjāya akampiyaṭṭhena paññābalaṃ .
hirīyati pāpake akusale dhammeti — hiribalaṃ.
ottappati pāpake akusale dhammeti — ottappabalaṃ.
ñāṇena kilese paṭisaṅkhātīti — paṭisaṅkhānabalaṃ.
tattha jātā dhammā ekarasā hontīti — bhāvanābalaṃ.
tattha natthi kiñci vajjanti — anavajjabalaṃ.
tena cittaṃ saṅgaṇhātīti — saṅgahabalaṃ.
taṃ tassa khamatīti — khantibalaṃ.
tena cittaṃ paññapetīti — paññattibalaṃ.
tena cittaṃ nijjhāpetīti — nijjhattibalaṃ.
tena cittaṃ vasaṃ vattetīti — issariyabalaṃ.
tena cittaṃ adhiṭṭhātīti — adhiṭṭhānabalaṃ.
tena cittaṃ ekagganti — samathabalaṃ.
tattha jāte dhamme anupassatīti — vipassanābalaṃ.
tattha sikkhatīti — sekhabalaṃ.
tattha sikkhitattā — asekhabalaṃ.
tena āsavā khīṇāti — khīṇāsavabalaṃ.
tassa ijjhatīti — iddhibalaṃ.
appameyyaṭṭhena tathāgatabalanti.
KN Paṭis, 2. yuganaddhavaggo, 10. suññakathā,
1. mātikā, para.
1 ⇒
47. suññasuññaṃ, saṅkhārasuññaṃ, vipariṇāmasuññaṃ, aggasuññaṃ, lakkhaṇasuññaṃ, vikkhambhanasuññaṃ, tadaṅgasuññaṃ, samucchedasuññaṃ, paṭippassaddhisuññaṃ, nissaraṇasuññaṃ, ajjhattasuññaṃ, bahiddhāsuññaṃ, dubhatosuññaṃ, sabhāgasuññaṃ, visabhāgasuññaṃ, esanāsuññaṃ, pariggahasuññaṃ, paṭilābhasuññaṃ, paṭivedhasuññaṃ, ekattasuññaṃ, nānattasuññaṃ, khantisuññaṃ, adhiṭṭhānasuññaṃ, pariyogāhaṇasuññaṃ, sampajānassa pavattapariyādānaṃ sabbasuññatānaṃ paramatthasuññaṃ.
KN Paṭis, 2. yuganaddhavaggo, 10. suññakathā,
2. niddeso, para.
24 ⇒
katamaṃ khantisuññaṃ?
nekkhammakhanti kāmacchandena suññā.
abyāpādakhanti byāpādena suññā.
ālokasaññākhanti thinamiddhena suññā.
avikkhepakhanti uddhaccena suññā.
dhammavavatthānakhanti vicikicchāya suññā.
ñāṇakhanti avijjāya suññā.
pāmojjakhanti aratiyā suññā.
paṭhamajjhānakhanti nīvaraṇehi suññā . pe .
arahattamaggakhanti sabbakilesehi suññā.
idaṃ khantisuññaṃ.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 2. iddhikathā,
dasaiddhiniddeso, para.
2 ⇒
idhāti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṃ
ādāye imasmiṃ dhamme imasmiṃ vinaye imasmiṃ dhammavinaye imasmiṃ pāvacane imasmiṃ brahmacariye imasmiṃ satthusāsane.
tena vuccati — “idhā”ti.
bhikkhūti puthujjanakalyāṇako vā hoti bhikkhu sekho vā arahā vā akuppadhammo.
anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhotīti nānappakāraṃ iddhividhaṃ paccanubhoti.
ekopi hutvā bahudhā hotīti pakatiyā eko bahukaṃ āvajjati,
sataṃ vā sahassaṃ vā satasahassaṃ vā āvajjati.
āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti — “bahulo homī”ti .
bahulo hoti.
yathāyasmā cūḷapanthako ekopi hutvā bahudhā hoti,
evamevaṃ so iddhimā cetovasippatto ekopi hutvā bahudhā hoti.
bahudhāpi hutvā eko hotīti pakatiyā bahuko ekaṃ āvajjati; āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti — “eko homī”ti.
eko hoti.
yathāyasmā cūḷapanthako bahudhāpi hutvā eko hoti,
evamevaṃ so iddhimā cetovasippatto bahudhāpi hutvā eko hoti.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
2 ⇒
“so vata, bhikkhave, bhikkhu kañci saṅkhāraṃ niccato samanupassanto
anulomikāya khantiyā samannāgato bhavissatīti — netaṃ ṭhānaṃ
vijjati; anulomikāya khantiyā asamannāgato sammattaniyāmaṃ okkamissatīti
— netaṃ ṭhānaṃ vijjati; sammattaniyāmaṃ anokkamamāno sotāpattiphalaṃ
vā sakadāgāmiphalaṃ vā anāgāmiphalaṃ vā arahattaṃ vā sacchikarissatīti — netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
3 ⇒
“so vata, bhikkhave, bhikkhu sabbasaṅkhāre aniccato samanupassanto
anulomikāya khantiyā samannāgato bhavissatīti — ṭhānametaṃ vijjati;
anulomikāya khantiyā samannāgato sammattaniyāmaṃ okkamissatīti — ṭhānametaṃ vijjati,
sammattaniyāmaṃ okkamamāno sotāpattiphalaṃ vā sakadāgāmiphalaṃ
vā anāgāmiphalaṃ vā arahattaṃ vā sacchikarissatīti — ṭhānametaṃ vijjati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
4 ⇒
“so vata, bhikkhave, bhikkhu kañci saṅkhāraṃ sukhato samanupassanto
anulomikāya khantiyā samannāgato bhavissatīti — netaṃ ṭhānaṃ
vijjati; anulomikāya khantiyā asamannāgato sammattaniyāmaṃ okkamissatīti
— netaṃ ṭhānaṃ vijjati; sammattaniyāmaṃ anokkamamāno sotāpattiphalaṃ
vā sakadāgāmiphalaṃ vā anāgāmiphalaṃ vā arahattaṃ vā sacchikarissatīti — netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
5 ⇒
“so vata, bhikkhave, bhikkhu sabbasaṅkhāre dukkhato samanupassanto
anulomikāya khantiyā samannāgato bhavissatīti — ṭhānametaṃ vijjati;
anulomikāya khantiyā samannāgato sammattaniyāmaṃ okkamissatīti
— ṭhānametaṃ vijjati; sammattaniyāmaṃ okkamamāno sotāpattiphalaṃ
vā sakadāgāmiphalaṃ vā anāgāmiphalaṃ vā arahattaṃ vā sacchikarissatīti — ṭhānametaṃ vijjati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
6 ⇒
“so vata, bhikkhave, bhikkhu kañci dhammaṃ attato samanupassanto
anulomikāya khantiyā samannāgato bhavissatīti — netaṃ ṭhānaṃ
vijjati; anulomikāya khantiyā asamannāgato sammattaniyāmaṃ okkamissatīti
— netaṃ ṭhānaṃ vijjati; sammattaniyāmaṃ anokkamamāno sotāpattiphalaṃ
vā sakadāgāmiphalaṃ vā anāgāmiphalaṃ vā arahattaṃ vā sacchikarissatīti — netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
7 ⇒
“so vata, bhikkhave, bhikkhu sabbadhamme anattato samanupassanto
anulomikāya khantiyā samannāgato bhavissatīti — ṭhānametaṃ vijjati;
anulomikāya khantiyā samannāgato sammattaniyāmaṃ okkamissatīti
— ṭhānametaṃ vijjati; sammattaniyāmaṃ okkamamāno sotāpattiphalaṃ
vā sakadāgāmiphalaṃ vā anāgāmiphalaṃ vā arahattaṃ vā sacchikarissatīti — ṭhānametaṃ vijjati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
8 ⇒
“so vata, bhikkhave, bhikkhu nibbānaṃ dukkhato samanupassanto
anulomikāya khantiyā samannāgato bhavissatīti — netaṃ ṭhānaṃ
vijjati; anulomikāya khantiyā asamannāgato sammattaniyāmaṃ okkamissatīti
— netaṃ ṭhānaṃ vijjati; sammattaniyāmaṃ anokkamamāno sotāpattiphalaṃ
vā sakadāgāmiphalaṃ vā anāgāmiphalaṃ vā arahattaṃ vā sacchikarissatīti — netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
9 ⇒
“so vata, bhikkhave, bhikkhu nibbānaṃ sukhato samanupassanto
anulomikāya khantiyā samannāgato bhavissatīti — ṭhānametaṃ vijjati;
anulomikāya khantiyā samannāgato sammattaniyāmaṃ okkamissatīti
— ṭhānametaṃ vijjati; sammattaniyāmaṃ okkamamāno sotāpattiphalaṃ
vā sakadāgāmiphalaṃ vā anāgāmiphalaṃ vā arahattaṃ vā sacchikarissatīti — ṭhānametaṃ vijjati”.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
10 ⇒
37. katihākārehi anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati, katihākārehi sammattaniyāmaṃ okkamati? cattārīsāya ākārehi anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati, cattārīsāya ākārehi sammattaniyāmaṃ okkamati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
11 ⇒
katamehi cattārīsāya ākārehi anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati,
katamahi cattārīsāya ākārehi sammattaniyāmaṃ okkamati?
pañcakkhandhe aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato
ābādhato parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato
calato pabhaṅguto addhuvato atāṇato aleṇato asaraṇato rittato
tucchato suññato anattato ādīnavato vipariṇāmadhammato asārakato
aghamūlato vadhakato vibhavato sāsavato saṅkhatato mārāmisato
jātidhammato jarādhammato byādhidhammato maraṇadhammato sokadhammato
paridevadhammato upāyāsadhammato saṃkilesikadhammato.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
12 ⇒
38. pañcakkhandhe aniccato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati. pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho niccaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati. pañcakkhandhe dukkhato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati. pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho sukhaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati. pañcakkhandhe rogato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati. pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho ārogyaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati. pañcakkhandhe gaṇḍato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati. pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho agaṇḍaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati. pañcakkhandhe sallato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati. pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho visallaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
13 ⇒
pañcakkhandhe aghato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho anagho nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe ābādhato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho anābādho nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe parato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho aparappaccayaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe palokato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho apalokadhammo nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe ītito passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho anītikaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
14 ⇒
pañcakkhandhe upaddavato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho anupaddavaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe bhayato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho abhayaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe upasaggato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho anupasaggaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe calato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho acalaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe pabhaṅguto passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho apabhaṅgu nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
15 ⇒
pañcakkhandhe addhuvato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho dhuvaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe atāṇato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho tāṇaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe aleṇato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho leṇaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe asaraṇato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho saraṇaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe rittato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho arittaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
16 ⇒
pañcakkhandhe tucchato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho atucchaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe suññato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho paramasuññaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe anattato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho paramatthaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe ādīnavato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho anādīnavaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe vipariṇāmadhammato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho avipariṇāmadhammaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
17 ⇒
pañcakkhandhe asārakato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho sāraṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe aghamūlato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho anaghamūlaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe vadhakato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho avadhakaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe vibhavato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho avibhavaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe sāsavato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho anāsavaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
18 ⇒
pañcakkhandhe saṅkhatato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho asaṅkhataṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe mārāmisato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho nirāmisaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe jātidhammato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho ajātaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe jarādhammato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho ajaraṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe byādhidhammato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho abyādhi nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
19 ⇒
pañcakkhandhe maraṇadhammato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho amataṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe sokadhammato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho asokaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe paridevadhammato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho aparidevaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe upāyāsadhammato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho anupāyāsaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
pañcakkhandhe saṃkilesikadhammato passanto anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho asaṃkiliṭṭhaṃ nibbānanti passanto sammattaniyāmaṃ okkamati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
24 ⇒
imehi cattālīsāya ākārehi anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhati.
imehi cattālīsāya ākārehi sammattaniyāmaṃ okkamati.
KN Paṭis, 3. paññāvaggo, 9. vipassanākathā,
para.
25 ⇒
imehi cattālīsāya ākārehi anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhantassa,
imehi cattālīsāya ākārehi sammattaniyāmaṃ okkamantassa kati aniccānupassanā,
kati dukkhānupassanā, kati anattānupassanā?
KN Mil, 4. meṇḍakapañho, 1. iddhibalavaggo,
4. pathavicalanapañho, para.
9 ⇒
“yathā vā pana, mahārāja, gaganaṃ anilajalavegasañchāditaṃ ussannajalabhārabharitaṃ
ativātena phuṭitattā nadati ravati gaḷagaḷāyati,
evameva kho, mahārāja, mahāpathavī rañño vessantarassa
dānabalavipulaussannabhārabharitā dhāretuṃ na visahantī calati kampati pavedhati.
na hi, mahārāja, rañño vessantarassa cittaṃ rāgavasena pavattati,
na dosavasena pavattati, na mohavasena pavattati,
na mānavasena pavattati, na diṭṭhivasena pavattati,
na kilesavasena pavattati, na vitakkavasena pavattati,
na arativasena pavattati, atha kho dānavasena bahulaṃ pavattati ‘kinti anāgatā yācakā mama santike āgaccheyyuṃ,
āgatā ca yācakā yathākāmaṃ labhitvā attamanā bhaveyyun’ti satataṃ samitaṃ dānaṃ pati mānasaṃ ṭhapitaṃ hoti.
rañño, mahārāja, vessantarassa satataṃ samitaṃ dasasu ṭhānesu
mānasaṃ ṭhapitaṃ hoti dame same khantiyaṃ saṃvare yame niyame akkodhe avihiṃsāyaṃ sacce soceyye.
rañño, mahārāja, vessantarassa kāmesanā pahīnā,
bhavesanā paṭippassaddhā, brahmacariyesanāya yeva ussukkaṃ āpanno,
rañño, mahārāja, vessantarassa attarakkhā pahīnā,
sabbasattarakkhāya ussukkaṃ āpanno ‘kinti ime sattā samaggā
assu arogā sadhanā dīghāyukā’ti bahulaṃ yeva mānasaṃ pavattati.
dadamāno ca, mahārāja, vessantaro rājā taṃ dānaṃ na bhavasampattihetu deti,
na dhanahetu deti, na paṭidānahetu deti,
na upalāpanahetu deti, na āyuhetu deti,
na vaṇṇahetu deti, na sukhahetu deti,
na balahetu deti, na yasahetu deti,
na puttahetu deti, na dhītuhetu deti,
atha kho sabbaññutañāṇahetu sabbaññutañāṇaratanassa kāraṇā evarūpe atulavipulānuttare dānavare adāsi,
sabbaññutaṃ patto ca imaṃ gāthaṃ abhāsi —
KN Mil, 4. meṇḍakapañho, 3. paṇāmitavaggo,
1. seṭṭhadhammapañho, para.
3 ⇒
“vīsati kho panime, mahārāja, samaṇassa samaṇakaraṇā dhammā dve ca liṅgāni,
yehi samaṇo abhivādanapaccuṭṭhānasamānanapūjanāraho hoti.
katame vīsati samaṇassa samaṇakaraṇā dhammā dve ca liṅgāni?
seṭṭho dhammārāmo, aggo niyamo, cāro vihāro saṃyamo saṃvaro khanti
soraccaṃ ekattacariyā ekattābhirati paṭisallānaṃ hiriottappaṃ
vīriyaṃ appamādo sikkhāsamādānaṃ uddeso paripucchā sīlādiabhirati nirālayatā sikkhāpadapāripūritā,
kāsāvadhāraṇaṃ, bhaṇḍubhāvo .
ime kho, mahārāja, vīsati samaṇassa samaṇakaraṇā dhammā dve ca liṅgāni.
ete guṇe bhikkhu samādāya vattati, so tesaṃ dhammānaṃ anūnattā
paripuṇṇattā sampannattā samannāgatattā asekkhabhūmiṃ arahantabhūmiṃ okkamati,
seṭṭhaṃ bhūmantaraṃ okkamati, arahattāsannagatoti arahati upāsako
sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
KN Mil, 4. meṇḍakapañho, 3. paṇāmitavaggo,
9. aggaggasamaṇapañho, para.
3 ⇒
tatrime cattāro dhammā khanti appāhāratā rativippahānaṃ ākiñcaññaṃ.
sabbāni panetāni aparikkhīṇāsavassa sakilesasseva honti.
yadi, bhante nāgasena, āsavānaṃ khayā samaṇo hoti,
tena hi ‘catubbhi dhammehi samaṅgibhūtaṃ,
taṃ ve naraṃ samaṇaṃ āhu loke’ti yaṃ vacanaṃ,
taṃ micchā.
yadi catubbhi dhammehi samaṅgibhūto samaṇo hoti,
tena hi ‘āsavānaṃ khayā samaṇo hotī’ti tampi vacanaṃ micchā,
ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto,
so tayā nibbāhitabbo”ti.
KN Mil, 4. meṇḍakapañho, 4. sabbaññutañāṇavaggo,
7. kusalākusalasamavisamapañho, para.
7 ⇒
“puna caparaṃ yadā devadatto kalābu nāma kāsirājā ahosi,
tadā bodhisatto tāpaso ahosi khantivādī.
tadā so rājā tassa tāpasassa kuddho hatthapāde vaṃsakaḷīre viya chedāpesi,
tatthapi tāva devadatto yeva adhikataro jātiyā ca yasena ca.
KN Mil, 4. meṇḍakapañho, 5. santhavavaggo,
8. brāhmaṇarājavādapañho, para.
12 ⇒
“rājā nāma, mahārāja, sabbajanamanusse abhibhavitvā nandayanto ñātisaṅghaṃ,
socayanto amittasaṅghaṃ, mahatimahāyasasiriharaṃ thirasāradaṇḍaṃ
anūnasatasalākālaṅkataṃ ussāpeti paṇḍaravimalasetacchattaṃ,
bhagavāpi, mahārāja, socayanto mārasenaṃ micchāpaṭipannaṃ,
nandayanto devamanusse sammāpaṭipanne dasasahassiyā lokadhātuyā
mahatimahāyasasiriharaṃ khantithirasāradaṇḍaṃ ñāṇavarasatasalākālaṅkataṃ
ussāpeti aggavaravimuttipaṇḍaravimalasetacchattaṃ,
tenāpi kāraṇena tathāgato vuccati ‘rājā’ti.
KN Mil, 6. opammakathāpañho, 3. pathavīvaggo,
2. āpaṅgapañho, para.
2 ⇒
“puna caparaṃ, mahārāja, āpo sītalasabhāvasaṇṭhito,
evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena sabbasattesu khantimettānuddayasampannena hitesinā anukampakena bhavitabbaṃ.
idaṃ, mahārāja, āpassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
KN Mil, 6. opammakathāpañho, 7. kumbhavaggo,
7. issāsaṅgapañho, para.
1 ⇒
7. “bhante nāgasena, ‘issāsassa cattāri aṅgāni gahetabbānī’ti yaṃ vadesi, katamāni tāni cattāri aṅgāni gahetabbānī”ti? “yathā, mahārāja, issāso sare pātayanto ubho pāde pathaviyaṃ daḷhaṃ patiṭṭhāpeti, jaṇṇuavekallaṃ karoti, sarakalāpaṃ kaṭisandhimhi ṭhapeti, kāyaṃ upatthaddhaṃ karoti, dve hatthe sandhiṭṭhānaṃ āropeti, muṭṭhiṃ pīḷayati, aṅguliyo nirantaraṃ karoti, gīvaṃ paggaṇhāti, cakkhūni mukhañca pidahati, nimittaṃ ujuṃ karoti, hāsamuppādeti ‘vijjhissāmī’ti, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena sīlapathaviyaṃ vīriyapāde patiṭṭhāpetabbaṃ, khantisoraccaṃ avekallaṃ kātabbaṃ, saṃvare cittaṃ ṭhapetabbaṃ, saṃyamaniyame attā upanetabbo, icchā mucchā pīḷayitabbā, yoniso manasikāre cittaṃ nirantaraṃ kātabbaṃ, vīriyaṃ paggahetabbaṃ, cha dvārā pidahitabbā, sati upaṭṭhapetabbā, hāsamuppādetabbaṃ ‘sabbakilese ñāṇanārācena vijjhissāmī’ti. idaṃ, mahārāja, issāsassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
KN Nett, sāsanapaṭṭhānaṃ, para.
631 ⇒
sadatthaparamā atthā, khantā bhiyyo na vijjati.
KN Nett, sāsanapaṭṭhānaṃ, para.
633 ⇒
tamāhu paramaṃ khantiṃ, niccaṃ khamati dubbalo.
KN Peṭ, 6. suttatthasamuccayabhūmi, para.
29 ⇒
tattha manāpike vatthumhi indriyavatthe vaṇṇāyatane vā yo nimittassa uggāho,
ayaṃ saññāvipallāso.
tattha viparītacittassa vatthumhi sati viññatti,
ayaṃ cittavipallāso.
tattha viparītacittassa tamhi rūpe “asubhe subhan”ti yā khanti ruci upekkhanā nicchayo diṭṭhi nidassanaṃ santīraṇā,
ayaṃ diṭṭhivipallāso.
tattha vatthubhedena kāyesu dvādasa vipallāsā bhavanti.
tayo kāye tayo vedanāya tayo citte tayo dhamme,
cattāro saññāvipallāsā cattāro cittavipallāsā cattāro diṭṭhivipallāsā,
āyatanūpacayato cakkhuviññāṇasaññāsamaṅgissa rūpesu dvādasa vipallāsā yāva mano saññāsamaṅgissa,
dhammesu dvādasa vipallāsā cha dvādasakā cattāri vipallāsā bhavanti.
ārammaṇanānattato hi aparimitasaṅkheyyānaṃ sattānaṃ aparimitamasaṅkheyyā vipallāsā bhavanti hīnukkaṭṭhamajjhimatāya.
KN Peṭ, 6. suttatthasamuccayabhūmi, para.
55 ⇒
tattha katamā sakkāyadiṭṭhi?
assutavā bālo puthujjano yāva ariyadhamme akovido,
so rūpaṃ attato samanupassati yāva viññāṇasmiṃ attānaṃ,
so imesu pañcasu khandhesu attaggāho vā attaniyaggāho vā esohamasmi
ekasmiṃ vasavattiko pakkhitto anuggaho anusayanto aṅgamaṅganti parati.
yā tathābhūtassa khanti ruci pekkhanā ākāraparivitakko diṭṭhinijjhāyanā abhippasannā,
ayaṃ vuccate sakkāyadiṭṭhīti.
KN Peṭ, 6. suttatthasamuccayabhūmi, para.
59 ⇒
69. tattha sīlabbataparāmāso dvidhā — sīlassa vā suddhassa vā. tattha sīlassa sīlabbataparāmāso imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā tattha kapotapādāhi accharāhi saddhiṃ kīḷissāmi ramissāmi paricarissāmīti. yathābhūtadassananti rucivimutti rāgo rāgaparivattakā diṭṭhirūpanā passanā asantussitassa sīlabbataparāmāso. tattha katamo suddhassa sīlabbataparāmāso? idhekacco sīlaṃ parāmasati, sīlena sujjhati, sīlena nīyati, sīlena muccati, sukhaṃ vītikkamati, dukkhaṃ vītikkamati, sukhadukkhaṃ vītikkamati anupāpuṇāti uparimena. tadubhayaṃ sīlavataṃ parāmasati tadubhayena sīlavatena sujjhanti muccanti nīyanti, sukhaṃ vītikkamanti, dukkhaṃ vītikkamanti, sukhadukkhaṃ vītikkamanti, anupāpuṇantīti avisucikaraṃ dhammaṃ avimuttikaraṃ dhammaṃ visucito vimuttito paccāgacchantassa yā tathābhūtassa khanti ruci mutti pekkhanā ākāraparivitakko diṭṭhinijjhāyanā passanā, ayaṃ suddhassa sīlabbataparāmāso. ete ubho parāmāsā ariyasāvakassa pahīnā bhavanti yāva āyatiṃ anuppādadhammā, so sīlavā bhavati ariyakantehi sīlehi samannāgato akkhaṇḍehi yāva upasamasaṃvattanikehi. imesaṃ tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ pahānā sutavā ariyasāvako bhavati sotāpanno avinipātadhammo, sabbaṃ.
KN Peṭ, 7. hārasampātabhūmi, para.
237 ⇒
yathā cittassa vipallāso saññādiṭṭhite tividhā vitakkā — cittavitakko
vipallāso saññāvitakko vipallāso diṭṭhivitakko vipallāsopi.
tattha avijjā vipallāso gocarā gatipateyyabhūmi,
yathā hi taṃ sañjānāti yathā vijānāti yathā sañjānāti ca vijānāti ca.
yathā khanti ceteti ime cattāro vipallāsā sattā yehi catubbidhaṃ
attabhāvavatthuṃ rogabhūtaṃ gaṇḍabhūtaṃ “attā”ti vadanti.
rogaṃ vadati attatoti ayaṃ āvaṭṭo.
yena yena hi maññati tato taṃ hoti aññathāti subhanti maññati na tathā hoti.
evaṃ sukhanti niccaṃ attāti so aññathā bhavameva santaṃ anāgataṃ bhavaṃ patthayati,
tena vuccati “bhavarāgo”ti.
bhavamevābhinandati, yaṃ abhinandati,
taṃ dukkhanti pañcakkhandhe niddisiyati.
yañca tappaccayā sokaparidevadukkhaṃ tassa hi bhāvessati.
ettāvatā saṃkileso hoti.
pahānatthaṃ kho pana brahmacariyaṃ vussati.
tiṇṇaṃ santāpānaṃ chandarāgavinayo hoti.
KN Peṭ, 7. hārasampātabhūmi, para.
309 ⇒
adhiṭṭhāno dānanti ekattatāya paññattaṃ.
cāgo pariccāgo dhammadānaṃ āmisadānaṃ,
aṭṭha dānāni vitthārena kātabbāni, ayaṃ vemattatā.
na ca dadato ekattapaññattiyā paññattaṃ.
khantī anavajjanti paññattiyā paññattaṃ.
rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti rodhavīriyapaññattiyā paññattā.
❧